آیا چک برگشتی را میتوان انتقال داد؟

چطور چک را انتقال دهیم؟ امروزه در امور بانکی چک به عنوان یکی از مهم‌ترین اسناد تجاری به معنای خاص، مشهور گردیده است.

قانونگذار نیز ضمانت‌ اجرای کیفری و حقوقی برای عدم پرداخت چک قرار داده است.

حال مانند بقیه اسناد تجاری، ممکن است وجه چک در موعد مقرر پرداخت نگردد.

از طرفی ما مایل باشیم که چک را به شخص دیگری منتقل نماییم.

با توجه به دعاوی تجاری سوال اصلی مطرح شده این است که چطور چک را انتقال دهیم؟ آیا اصلا امکان انتقال چک برگشتی وجود دارد؟

در این مطلب نخست به بررسی سند تجاری چک می‌پردازیم و در ادامه، تلاش می‌کنیم برای این پرسش که چطور چک را انتقال دهیم، پاسخ مناسبی ارائه کنیم.

چک چیست؟

در اصطلاح حقوقی، دستور پرداخت مبلغی مشخص به نفع صاحب چک، به بانک می‌باشد.

مثلاً محسن برای خرید خودرو به شرکت ایران خودرو مراجعه می‌کند.

به جای پرداخت پول، چکی بر عهده بانک مورد اطمینان خویش صادر می‌نماید تا در زمان مقرر، نماینده ایران خودرو به بانک مراجعه و وجه چک را وصول نماید.

صدور چک نیازمند قرارداد پایه بین صاحب حساب و بانک است.

در اصطلاح حقوقی، قرارداد افتتاح حساب جاری نامیده می‌شود.

ما با سه طرف اصلی در چک مواجه هستیم.

• صادر کننده، محیل یا همان محسن
• دارنده، محال له یا محتال که در مثال ما شرکت ایران خودرو است.
• محال علیه یا همان بانکی که به آن دستور پرداخت داده شده است.

در چک نیز ممکن است ظهرنویس یا ضامن وجود داشته باشد.

منظور از چک قانون تجارت و چک قانون صدور چک چیست؟

پاسخ به سوال اصلی چطور چک را انتقال دهیم، مستلزم شناخت این امر است که چک مزبور، مشمول قانون تجارت است یا قانون صدور چک.

طبق ماده ۳۱۰ چک نوشته‌ای است که به موجب آن صادر کننده وجوهی را که نزد محال علیه دارد، کلا یا بعضاً مسترد یا به دیگری واگذار می‌کند.

مطابق قانون تجارت محال علیه چک، هر شخصی می‌تواند باشد.

طبق ماده ۱ قانون صدور چک، دستور پرداخت فقط باید به بانک باشد.

در حقیقت شخص صاحب حساب به بانک دستور می دهد تا از حساب خود مبلغی را به دارنده چک پرداخت کند.

اگر حساب صادر کننده فاقد مبلغ باشد، بانک برخلاف برانگیر در برات، تعهد براتی ندارد.

به همین دلیل تکلیفی نسبت به پرداخت ندارد.

مگر آن که بانک پرداخت را تأیید کرده باشد.

اگر محال علیه چک بانک نباشد، چک صادره فقط مشمول قانون تجارت می‌باشد.

البته برای مطالبه وجه می توان به دادگاه با شورای حل اختلاف مراجعه نمود.

این نوع از چک از بسیاری از ضمانت اجراهای جدید چک که مربوط به قانون صدور چک می‌باشند، بی‌بهره است.

چطور چک را انتقال دهیم؟

بر اساس قواعد عمومی قانون تجارت، چنین چکی را می‌توان از طریق ظهرنویسی، به شخص دیگری منتقل نمود.

ظهرنویسی باید به امضا ظهرنویس برسد.

ممکن است در ظهرنویسی تاریخ و اسم کسی که برات به او انتقال داده می‌شود قید گردد.

بر همین اساس در پاسخ به سوال چطور چک را انتقال دهیم، باید گفت که اصولاً انتقال چک‌های تابع قانون تجارت از طریق ظهرنویسی انجام می‌شود.

علاوه بر این، صرف وجود امضا در پشت چک برای انتقال چک به دیگری کافی است.

البته به نظر عده‌ای، امروزه قواعد قانون تجارت در مورد چک‌ها به هیچ‌وجه قابل اعمال نیستند.

تنظیم چک بر اساس قواعد قانون تجارت، اثری ندارد.

مگر اینکه ممکن است ثابت شود شخص صادرکننده چک از لحاظ مدنی به صاحب چک بدهکار است.

این موضوع باعث می‌شود تا شخص از ضمانت اجرایی کیفری چک که حبس می‌باشد و همچنین از مزایای حقوقی چک مثل تنجیزی بودن، عدم قابلیت ایراد استنادات و قابلیت تأمین مبلغ چک در دادگاه بدون نیاز به سپردن خسارت احتمالی بهره نبرد.

با توجه به نکات فوق، بهتر است با بهره‌گیری از وکیل متبحر در امور مربوط به اسناد تجاری، چک خود را بر اساس قانون صدور چک تنظیم نمایید.

در این صورت علاوه بر اینکه می توانید از ضمانت اجرای کیفری حبس تا مدت دو سال استفاده نمایید، می توانید از دادگاه بخواهید که مبلغ ذکر شده در صدر چک را به صورت فوری از حساب صادرکننده توقیف نماید.

بدون آنکه نیاز باشد طبق قواعد آیین دادرسی مدنی، شما مبالغی را به عنوان خسارت احتمالی قرار تأمین به دادگاه پرداخت نمایید.

بررسی نحوه انتقال چک تنظیم شده بر اساس قانون تجارت

اگر چک شما بر اساس قانون تجارت تنظیم شود، بانک‌ها به صورت فوری بعد از بررسی مشخصات چک، نمی‌توانند به شما گواهی عدم پرداخت یا در اصطلاح عرف، برگشت خوردن چک را تسلیم نمایند.

در این صورت تنها راه باقی‌مانده آن است که از طریق دادگاه، چک بودن سند بررسی شود.

شایان ذکر است که بررسی دادگاه در این فرض ممکن است زمان زیادی طول بکشد.

همچنین در صورتی که چک شما طبق قانون تجارت تنظیم شود، شما نمی‌توانید از طریق مراجع ثبتی یا بخش اجرای احکام دادگاه، دریافت مبلغ مذکور در چک را مطالبه نمایید.

علت این موضوع آن است که تنها چک مشمول قانون صدور چک، به عنوان سند لازم‌الاجرا شناخته شده است.

در مورد چک تابع قواعد قانون صدور چک، چطور چک را انتقال دهیم؟

حال که از منظر قانون تجارت، به سوال چطور چک را انتقال بدهیم پرداختیم، نوبت به بررسی آن در ارتباط با قانون صدور چک می‌رسد.

در مورد چک‌هایی که پس از گذشت ۲ سال از لازم الاجراء شدن این قانون (یعنی از سال ۱۳۹۹ به بعد) صادر می‌شوند، تسویه چک صرفاً در سامانه تسویه چک (چکاوک) طبق مبلغ و تاریخ مندرج در سامانه و در وجه دارنده نهایی چک بر اساس استعلام از سامانه صیاد انجام خواهد شد.

اگر مالکیت آنها در سامانه صیاد ثبت نشده باشد، مشمول این قانون نبوده و بانکها مکلف‌اند از پرداخت وجه آنها خودداری نمایند.

صدور چک در وجه حامل و پشت نویسی چک در وجه حامل ممنوع است.

دارنده نهایی نیز بر اساس استعلام از سامانه صیاد تعین می‌شود.

طبق ظاهر قانون، ثبت انتقال چک در سامانه صیاد جایگزین ظهرنویسی شده است.

این موضوع مسئولیت تضامنی ظهرنویسان چک طبق ماده ٢٤٩ را به شدت مورد تردید قرار می‌دهد و بیشتر به انتقال مدنی طلب شباهت دارد.

دارنده در این حالت فقط حق مراجعه به صادر کننده را خواهد داشت.

این مقرره برای ۲ سال بعد از لازم الاجرا شدن قانون است و نسبت به چک‌های صادر شده قبل از ۲ سال اعمال نمی‌شود.

اما این قانون در سال ۱۳۹۷ اصلاح شده و تمامی چک‌های صادره بعد از سال ۱۳۹۹ تابع آن هستند.

نتیجه‌گیری

در این مطلب از منظر قانون تجارت و قانون صدور چک، به پرسش چطور چک را انتقال بدهیم پرداختیم.

دانستیم که اصولاً انتقال چک بر اساس قواعد قانون تجارت ممکن است.

از سال ۹۹ چک‌های صادر شده بر اساس قانون صدور چک تنها قابلیت انتقال از طریق سایت را دارند و نمی‌شود پشت برگه چک ظهرنویسی کرد.

سوالات متداول

• بر اساس قانون تجارت، چطور چک را انتقال دهیم؟

برای انتقال چک تابع قانون تجارت، تنها کافی است صاحب چک پشت آن را امضا و تقدیم به دیگری کند.

• طبق قانون صدور چک، چطور چک را انتقال دهیم؟

بر اساس این قانون لازم است انتقال را در سامانه بانک مرکزی به نام چکاوک ثبت نمایید، وگرنه سند تجاری منتقل نمی‌شود.

• تفاوت چک قانون تجارت و صدور چک چیست؟

چک قانون تجارت از ضمانت‌ اجرای کیفری برخوردار نیست.

همچنین، بانک‌ها موظف‌اند از پرداخت مبلغ چک بدون رعایت شرایط قانون صدور چک خودداری کنند.

اگر در مورد شیوه انتقال سند تجاری چک بر اساس قانون صدور چک سوالی دارید، همکاران ما آماده راهنمایی شما هستند.