تفاوت کلاهبرداری و خیانت در امانت

تفاوت کلاهبرداری و خیانت در امانت چیست؟ کلاهبرداری و خیانت در امانت، هر دو از جرایمی هستند که علیه اموال دیگری ارتکاب می‌یابند و در خصوص آنها دعاوی کیفری مطرح می‌شود.

قانون‌گذار نیز برای هردو جرم، مجازات نسبتاً شدیدی را مقرر ساخته است.

با این وجود این دو جرم تفاوت‌هایی نیز با یکدیگر دارند و به همین سبب نیاز است تا به طور جداگانه عناصر این دو جرم را تحلیل و در نهایت تفاوت کلاهبرداری و خیانت در امانت را مشخص سازیم.

مفهوم جرم کلاهبرداری

می‌دانیم هر جرمی از سه عنصر مادی، قانونی، و معنوی تشکیل شده است.

در ادامه به تحلیل این عناصر سه گانه می‌پردازیم.

اگر بخواهیم تعریفی مختصر از کلاهبرداری ارائه دهیم باید بگوییم کلاهبرداری عبارت است از بردن مال دیگری از طریق توسل توام با سوء نیت به وسایل یا عملیات متقلبانه.

عنصر قانونی کلاهبرداری

عنصر قانونی جرم عام کلاهبرداری و شروع به آن در ماده ۱ و ۲ و  تبصره‌های این مواد در قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری ذکر شده است.

با این وجود ممکن است عنصر قانونی کلاهبرداری‌های خاص در قوانین دیگری نیز به صورت متفرقه مطرح شده باشد که موضوع بحث ما نیستند.

عنصر مادی کلاهبرداری

در کلاهبرداری مثل اغلب جرایم، رفتار مجرمانه مرتکب باید به شکل فعل مثبت باشد و ترک فعل نمی‌تواند باعث وقوع جرم کلاهبرداری شود.

مثلاً اگر شخص الف سکوت کند و ب نیز مبالغی به اشتباه به وی بپردازد، جرم کلاهبرداری واقع نشده است.

در این رابطه ذکر این نکته مهم است که وسایلی که کلاهبردار برای اغفال دیگری از آن استفاده می‌کند باید متقلبانه باشد.

همچنین شخص قربانی باید به متقلبانه بودن وسایل آگاهی داشته باشد.

در نهایت مال باید به دیگری متعلق باشد.

از مصادیق مهم کلاهبرداری که در قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا و اختلاس کلاهبرداری به آن اشاره شده است می‌توان به موارد زیر اشاره نمود.

• ایجاد شرکت‌ها، تجارتخانه‌ها، کارخانه‌ها، موسسات موهوم.
• داشتن اموال و اختیارات واهی.
• ترساندن از پیشامدهای غیرواقعی.
• اختیار کردن اسم یا عنوان جعلی و اسناد و حوالجات تقلبی.

خیانت در امانت چیست؟

می‌توان گفت خیانت در امانت مثل بسیاری از جرایم مالی دیگر سابقه طولانی داشته و از قدیم در جوامع بشری شایع بوده است.

مهم‌ترین عنصر این جرم سوء استفاده از اعتماد دیگری است که آن را از کلاهبرداری و سرقت تفکیک می‌کند.

در ادامه به تعریف عنصر قانونی این جرم می‌پردازیم.

عنصر قانونی خیانت در امانت

تعریف این جرم در ماده ۶۷۴ قانون تعزیرات مقرر شده است.

بر اساس این ماده اموال منقول، غیرمنقول یا نوشته‌‌هایی از قبیل سفته، چک، قبض و نظایر آن به عنوان اجاره، امانت، رهن، و‌کالت یا هر کار با اجرت یا بی‌ اجرت به کسی داده شده است.

همچنین بنا بر این بوده است که اشیاء مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد.

اگر شخصی که آن اشیاء نزد او بوده آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال، تصاحب، تلف یا مفقود نماید به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.

عنصر مادی خیانت در امانت

عنصر مادی جرم از نوع فعل می‌باشد و رفتارهایی من جمله استعمال نمودن، اتلاف، مفقود کردن و تصاحب مال از موارد این عنصر هستند.

لازم به ذکر است تمامی موارد باید با سوئنیت ارتکاب یابند.

به علاوه مال باید به امین، به یکی از طرق قانونی با شرط استرداد یا به مصرف معین رساندن، سپرده شده باشد.

همچنین این جرم از نوع جرائم مقید به نتیجه می‌باشد.

یعنی باید از رفتار شخص نتیجه خاصی که در اینجا، ضرر به مالک یا متصرف اصلی مال است، واقع شود.

عنصر روانی خیانت در امانت

باید گفت عنصر روانی این جرم دو بخش سوء نیت خاص و عام دارد.

منظور از سوء نیت عام این است که مرتکب جرم، آن را به عمد انجام دهد و مثلاً تحت تاثیر مستی نباشد.

سوء نیت خاص این جرم هم یعنی اینکه امین مال را به قصد ضرر زدن به مالک اصلی استفاده کند و اگر قصد انتفاع و سود او را داشته باشد، این جرم واقع نشده است.

مثال بارز این موضوع این است که اگر امین حیوان امانت داده شده را که در شرف مرگ است، ذبح کرده و گوشت آن را برای مالک نگه دارد، این عمل خیانت در امانت نمی‌باشد.

زیرا پر واضح است که شخص قصد اضرار به مالک را نداشته است.

تفاوت کلاهبرداری و خیانت در امانت چیست؟

همانطور که در قسمت قبلی و در تعریف این دو جرم دیدیم، ویژگی مشترک هر دو این است که در هر دو مورد قربانی به اختیار خود مال را در اختیار مجرم، یعنی کلاهبردار یا خائن در امانت قرار می‌دهد.

با این حال تفاوت کلاهبرداری و خیانت در امانت را می توان در موارد دیگری نیز بیان نمود.

اولین تفاوت کلاهبرداری و خیانت در امانت این است که کلاهبرداری، برخلاف خیانت در امانت نیازمند اغفال و فریب قربانی است.

یعنی کلاهبردار با صحنه سازی و مانور متقلبانه قربانی جرم را فریب می‌دهد و به همین خاطر، بزه دیده رضایت می‌دهد که مال را به کلاهبردار بدهد.

از سوی دیگر در جرم خیانت در امانت قربانی بدون اینکه امین مانور یا صحنه‌سازی متقلبانه انجام داده باشد، مال خود را به وی می‌دهد.

دیگر تفاوت کلاهبرداری و خیانت در امانت، به عنصر نتیجه مربوط می‌شود.

انتفاع مجرم یا شخص مورد نظر او در وقوع کلاهبرداری شرط است و اینکه صرفاً دیگری متضرر شود، موجب وقوع کلاهبرداری نیست.

در جرم خیانت در امانت چنین شرطی ضروری نمی‌باشد.

فلذا اگر امین، بی دلیل مال امانت را تلف کند، عمل او مشمول جرم خیانت در امانت است.

جمع بندی

در این مقاله تلاش کردیم به بررسی تفاوت کلاهبرداری و خیانت در امانت بپردازیم.

همانگونه که اشاره شد با وجود شباهت‌های زیاد این دو جرم، مهم‌ترین تفاوت کلاهبرداری و خیانت در امانت باید مورد توجه قرار بگیرد.

سوالات متداول

• تفاوت کلاهبرداری و خیانت در امانت چیست؟

کلاهبرداری نیازمند انجام عملیات متقلبانه است و نفع شخصی کلاهبردار در وقوع این جرم شرط است؛ در حالی که این موارد در خیانت در امانت وجود ندارد.

• کلاهبرداری به چه معنا می‌باشد؟

به طور خلاصه کلاهبرداری عبارت است از بردن مال دیگری با استفاده از اعمال متقلبانه.

• اگر امین قصد سودرسانی به دیگری را داشته باشد، آیا عمل او خیانت در امانت محسوب می‌گردد؟

خیر؛ زیرا همانگونه که اشاره کردیم عمل خیانت در امانت باید به نیت ضرر رسیدن به مالک باشد و حتی اگر او در این خصوص اشتباه کند هم جرمی واقع نشده است.

اگر در خصوص شرایط وقوع کلاهبرداری و جرم خیانت در امانت ابهام و سوالی دارید، مشاورین موسسه دادفروز همواره آماده پاسخگویی و رفع ابهامات شما هستند.

[bookly-form hide=”date,week_days,time_range”]