جرم خیانت در امانت کیفری است یا حقوقی؟ به طور کلی، خیانت در امانت یعنی آنکه مالی به شخصی سپرده شود و آن شخص، برخلاف امانتگذار، از آن مال به ضرر امانتگذار استفاده کند یا آن را نابود نماید. امانتداری در میان مردم و در شرع اسلام اهمیت فراوانی دارد؛ به همین دلیل، قانونگذار خیانت در امانت را جرمانگاری نموده و برای آن مجازات حبس در نظر گرفته است.
حال پرسش این است که آیا جرم خیانت در امانت کیفری است یا حقوقی؟ اهمیت این پرسش از آن جهت است که بدانیم آیا باید در دادگاه حقوقی یا کیفری علیه شخص خائن شکایت کنیم.
فهرست مطالب
خیانت در امانت: کیفری یا حقوقی؟
همانطور که اشاره شد، در حقوق ایران، خیانت در امانت جرمانگاری شده است؛ اما برای وقوع این جرم که طبیعتاً وجه کیفری دارد، شرایط خاصی لازم است و در صورت عدم تحقق این شرایط، میتوان خیانت در امانت را از طریق حقوقی پیگیری نمود.
پس لازم است جرم خیانت در امانت و ارکان آن را بشناسیم تا بتوانیم دقیقتر به سوال جرم خیانت در امانت کیفری است یا حقوقی، پاسخ دهیم. اگر این ارکان موجود نباشند، باید علیه شخص خائن در دادگاه حقوقی طرح دعوا نمود.
جرم خیانت در امانت کیفری چیست؟
در پاسخ به سوال جرم خیانت در امانت کیفری است یا حقوقی، گفتیم که خیانت در امانت در قانون ما جرمانگاری شده است، ولی تحقق آن نیازمند شرایط خاصی است.
عنصر قانونی این جرم در ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی مطرح شده است: “هرگاه اموال منقول یا غیرمنقول یا نوشتههایی مثل سفته، چک، قبض و نظایر آن به عنوان اجاره، امانت، رهن، وکالت یا برای هر کاری با اجرت یا بیاجرت به کسی داده شده باشد و بنا بوده آن اشیا مسترد یا به مصرف معینی برسند، اما شخص آنها را به ضرر مالکین استعمال، تصاحب، تلف یا مفقود نماید، به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.”
پس، خیانت در امانت به معنای آن است که مالی برای مصرف خاص یا نگهداری به کسی سپرده شود و وی خلف وعده کرده یا مال را به هر نحوی نابود کند.
شرایط وقوع خیانت در امانت کیفری چیست؟
با اینکه در پاسخ به سوال جرم خیانت در امانت کیفری است یا حقوقی، گفتیم که این جرم اصولاً کیفری محسوب میشود، اما باید شرایط تحقق آن را دقیق بشناسیم تا بتوانیم خیانت در امانت کیفری را از خیانت در امانت حقوقی جدا کنیم. حقوقدانان چهار شرط مهم را برای تحقق خیانت در امانت کیفری در نظر گرفتهاند:
- اشیای مذکور به شخص سپرده شده باشد
براساس ماده قانون، مال میتواند منقول یا غیرمنقول باشد و نوشتههایی مانند چک، سفته و قبض هم میتوانند موضوع خیانت در امانت باشند. بنابراین اگر موجری چک تضمینی که از مستأجر گرفته را پیش از موعد به اجرا بگذارد، خیانت در امانت رخ داده است.
علاوه بر این، خیانت در امانت فقط شامل عقد امانت نمیشود و سایر عقود مثل عاریه و وکالت را هم شامل میشود. به نظر برخی حقوقدانان، حتی اگر عقدی بین طرفین نباشد یا معامله باطل باشد، در صورت وجود شرایط دیگر، خیانت در امانت کیفری محقق میشود.
همچنین، اگر شخصی مال دیگری را بدون سپرده شدن به او تلف کند، خیانت در امانت کیفری رخ نداده است؛ مثلاً اگر شوهر جهیزیه زن را پس ندهد، جرم خیانت در امانت کیفری محسوب نمیشود، زیرا جهیزیه به شوهر سپرده نشده است.
- بازگرداندن مال یا مصرف معین آن
در عقودی مانند قرض که مال به شخص داده میشود و وی موظف به پس دادن معادل مال است، اگر از پس دادن معادل خودداری کند، خیانت در امانت کیفری محسوب نمیشود. مثلاً اگر لپتاپتان را به دیگری قرض دهید، او باید یک لپتاپ مشابه را بازگرداند و اگر این کار را نکند، خیانت در امانت حقوقی محسوب میشود.
عمل شخص وامگیرنده هم همینطور است؛ اگر پول وام را برنگرداند، خیانت در امانت کیفری رخ نداده است.
- استعمال، تصاحب، تلف یا مفقود کردن مال توسط امین
استعمال به معنای استفاده و مصرف مال توسط امین است. حتی اگر با بقای مال باشد، خیانت در امانت محقق است؛ مثلاً اگر امین ماشین را برای مسافرت بگیرد، اما بدون اجازه صاحب مال در آن مصالح ساختمانی بگذارد، خیانت در امانت رخ داده است. تلف هم میتواند شامل بخش یا کل مال باشد؛ حتی اگر به امر امین، حیوان امانتی در قفس حیوانات درنده قرار گیرد، خیانت در امانت رخ داده است.
- ضرر رساندن به مالک یا متصرف
خیانت در امانت از جرایم مقید به نتیجه است و باید عمل امین به ضرر مالک تمام شود. اگر این عمل به ضرر مالک نباشد، خیانت در امانت کیفری نیست؛ مثلاً اگر امین گوسفند در حال مرگ را بکشد تا مالک از گوشت آن استفاده کند، خیانت در امانت محقق نیست.
نتیجهگیری
در این مقاله به پرسش جرم خیانت در امانت کیفری است یا حقوقی از دعاوی کیفری پاسخ دادیم و دانستیم خیانت اصولاً کیفری است؛ اما تحقق آن نیازمند شرایطی است و در غیر این صورت با خیانت در امانت حقوقی مواجه هستیم.
سوالات متداول
- جرم خیانت در امانت کیفری است یا حقوقی؟
جرم خیانت در امانت اصولاً کیفری است؛ مگر اینکه عناصر جرم محقق نشده باشند.
- شرایط جرم خیانت در امانت کیفری چیست؟
چهار شرط مهم وجود دارد: مال به امین سپرده شده باشد، امین ملزم به بازگرداندن مال باشد، امین مال را استفاده کند و عمل امین به ضرر مالک باشد.
- مجازات خیانت در امانت کیفری چیست؟
مجازات خیانت در امانت کیفری از شش ماه تا سه سال حبس تعزیری است.
کارشناسان ما در دادافروز، آمادهی راهنمایی شما در خصوص شرایط تحقق جرم خیانت در امانت هستند.
بدون دیدگاه