نحوه تنظیم وصیت نامه قانونی چگونه است؟ بر اساس ماده ۸۲۵ قانون مدنی، وصیت بر دو قسم است تملیکی و عهدی.
وصیت در لغت به معنای توصیه و سفارش کردن است و در اصطلاح حقوقی، یک عمل حقوقی است که تأثیر آن، معلق بر فوت وصیت کننده یا همان موصی است.
به عبارتی وصیت تنها برای اموال خود متوفی پس از مرگ وی نوشته میشود.
باید گفت به همین دلیل اگر شخصی تاثیر عمل حقوقی خود مثل عقد اجاره خود را منوط به فوت شخص دیگری کند، این عقد وصیت محسوب نمیشود.
در این خصوص نیز دعاوی حقوقی بسیاری مطرح میگردد به همین خاطر در این مطلب به بررسی نحوه تنظیم وصیت نامه قانونی خواهیم پرداخت.
فهرست مطالب
وصیت چیست؟
باید گفت وصیت یک عمل حقوقی همانند سایر اعمال حقوقی مثل هبه و وکالت نیست، بلکه بیشتر یک قالب و ظرف است که میتواند آثار اعمال حقوقی مختلف و قراردادهای گوناگون را داشته باشد.
به بیان دیگر، اعمال حقوقی وقتی معلق بر فوت موصی یا شخص وصیت کننده میگردند، وصیت نامیده میشوند.
از همین رو می توان گفت جوهر و ذات وصیت، تعیین و تکلیف اموال و کارها پس از مرگ است.
فقها به سبب تعلیق وصیت بر مرگ، تصرفات پس از مرگ را معلقات و تصرفات زمان حیات را «منجزات» نامیدهاند.
ویژگیهای وصیت
وصیت تملیکی، عقدی است جایز یا قابل فسخ توسط موصی پیش از مرگ وی.
تملیکی که مال را به موصیله یا ذینفع وصیت منتقل میکند، مجانی، رضایی یا بدون تشریفات و معلق به فوت.
وصیت عهدی ایقاعی است جایز، عهدی، مجانی، رضایی و معلق به فوت.
منظور از ایقاع، اعمال حقوقی است که تنها با اراده خود موصی منعقد میشود.
بر خلاف عقد، نیاز به اراده شخص یا اشخاص دیگر برای تحقق ندارد.
وصیت باید کتبی باشد و وصیت شفاهی در مراجع رسمی پذیرفته نمیشود و با شهادت، نمیتوان آن را اثبات کرد.
مگر در موارد اضطراری یا موردی که اشخاص ذینفع در ترکه به صحت وصیت اقرار نمایند.
البته در فرض اخیر، اقرار به صحت وصیت باید بعداز فوت وصیت کننده، صورت گیرد تا مؤثر واقع شود.
زیرا پیش از فوت، وارثان، ذینفع به معنای واقعی نیستند.
در نهایت میتوان گفت که هر وصیتی که بدون رعایت تشریفات قانونی تنظیم شود، در مراجع رسمی پذیرفته نیست.
مگر اینکه اشخاص ذینفع در ترکه به صحت آن اقرار نمایند که در این صورت، به نسبت سهم الارت وارثی که اقرار کرده، اقرار ایشان معتبر است.
پس از ذکر این مقدمه، نوبت به بحث نحوه تنظیم وصیت نامه قانونی میرسد.
قانونگذار سه شیوه را در خصوص تنظیم وصیت نامه قانونی ارائه نموده است.
در واقع، نحوه تنظیم وصیت نامه قانونی به سه شکل صورت میگیرد.
- خودنوشت.
- رسمی.
- سری.
نحوه تنظیم وصیت نامه قانونی خود نوشت چگونه است؟
ماده ۲۷۸ قانون امور حسبی، شرایط نوشتن این نوع از وصیت نامه را مشخص نموده است.
در واقع این نوع وصیتنامه با شرایطی خاص توسط خود وصیت کننده نوشته میشود و به مراجع رسمی ارائه نمیگردد.
وصیتنامه خودنوشت در صورتی معتبر است که تمام آن به خط موصی نوشته شده و دارای تاریخ روز و ماه و سال به خط موصی بوده و به امضاء او رسیده باشد.
در خصوص نحوه تنظیم وصیت نامه قانونی خودنوشت، باید بدانیم امکان توکیل به غیر وجود ندارد.
یعنی شخص دیگر نمیتواند به جای وصیت کننده، وصیت خودنوشت او را بنویسد.
از دیگر شرایط نحوه تنظیم وصیت نامه قانونی خودنوشت این است که مهر و اثر انگشت موصی، جایگزین امضاء او نمیشود و وصیتنامه خود نوشت یا سری را کامل نمیکند.
در نهایت باید خاطر نشان کرد که تغییرهایی که بعد از امضاء وصیتنامه، در آن داده میشود، در واقع وصیتنامه جدیدی است که باید امضاء شود و دارای تاریخ باشد؛ وگرنه اعتبار وصیتنامه خود نوشت را نخواهد داشت.
زیرا تشریفات نحوه تنظیم وصیت نامه قانونی در خصوص آن مراعات نشده است.
این وصیت نامه، اعتبار اسناد عادی را دارد.
همچنین امکان تنظیم وصیت نامه خودنوشت و سری برای بی سوادان وجود ندارد و بیسوادان چارهای جز تنظیم وصیت نامه رسمی ندارند.
شیوه تنظیم وصیت نامه قانونی سری
وصیتنامه سری ترکیبی از وصیتنامه خودنوشت و رسمی است.
زیرا از یک سو در نزد مأمورین رسمی تنظیم نشده اما باید به ترتیبی که برای امانت اسناد در قانون ثبت مقرر گردیده در اداره ثبت امانت گذارده شود.
ماده ۲۷۹ به این نوع از وصیت نامه پرداخته است.
وصیتنامه سری ممکن است به خط موصی یا به خط دیگری باشد ولی در هر صورت باید به امضاء موصی برسد.
به ترتیبی که برای امانت اسناد در قانون ثبت اسناد مقرر گردیده در اداره ثبت اقامتگاه موصی یا محل دیگری که در آییننامه وزارت دادگستری معین میگردد، امانت گذارده میشود.
پس ضرورتی ندارد که وصیتنامه سری به خط موصی باشد یا تاریخ داشته باشد بلکه کافی است که به امضای او برسد.
مگر اینکه موصی قدرت تکلم و حرف زدن نداشته باشد.
در این صورت باید تمام وصیت نامه را به خط خود نوشته و امضاء کند.
البته قانونگذار، مقرر کرده که در شرایط خاص مثل شیوع بیماریهای مسری و جنگ، ممکن است وصیتنامه بدون تشریفات خاصی نوشته شود.
ماده ۲۸۳ قانون به این موضوع پرداخته است.
در موارد فوقالعاده از قبیل جنگ، خطر مرگ فوری، امراض ساریه و مسافرت در دریا، موصی نمیتواند به یکی از طرق مذکور وصیت کند، ممکن است وصیت به طریقی که در مواد بعد ذکر میشود واقع شود.
نحوه تنظیم وصیت نامه قانونی رسمی
همانطور که از نام این سند نیز مشخص است، این وصیتنامه در دفاتر ثبت اسناد در حضور مامورین رسمی تنظیم میگردد.
به همین دلیل، نمیتوان نسبت به آن ادعای تردید نمود.
تنظیم وصیتنامه به این روش، تشریفات خاصی ندارد؛ اما باید تشریفات عمومی ثبت رسمی اسناد در خصوص آن رعایت گردد.
در آخر نیز باید به این نکته توجه کنیم که شخص تنها نسبت به مال خود میتواند وصیت کند.
وصیت به مال دیگران، منوط به رضایت مالک اصلی آن است.
همچنین شخص تنها تا یک سوم اموال خود را میتواند وصیت کند و بیش از آن، وصیت او نافذ نمیباشد.
به عبارت دیگر اگر ورثه به وصیت مازاد بر یک سوم مال متوفی رضایت ندهند، این وصیت هیچ تاثیری ندارد.
نتیجهگیری
در این مطلب نخست ویژگیهای وصیت را از جمله وصیت تملیکی و عهدی را بررسی نمودیم.
دانستیم که وصیت باید به شیوه مقرر در قانون و با تشریفات قانونی انجام شود؛ وگرنه اعتباری ندارد.
پس نحوه تنظیم وصیت نامه قانونی بسیار اهمیت دارد و عدم رعایت آن، موجب بیاعتباری وصیت است.
در نهایت دانستیم سه نوع وصیتنامه خودنوشت، سری و رسمی وجود دارد که قانونگذار برای هرکدام تشریفاتی را درنظر داشته است.
سوالات متداول
- وصیت چیست؟
در اصطلاح حقوقی، وصیت یک عمل حقوقی است که تأثیر آن، منوط بر فوت وصیت کننده یا همان موصی است و قبل مرگ، هیچ اثری ندارد.
- نحوه تنظیم وصیت نامه قانونی چگونه است؟
تنظیم وصیت نامه قانونی بستگی به این دارد که نوع وصیت خودنوشت، سری یا رسمی باشد.
در هر صورت، هرکدام از وصیتنامههای فوق تشریفات خاصی را دارند.
- آیا رعایت تشریفات در نوشتن وصیت نامه لازم است؟
بله؛ در غیر این صورت وصیت ارزشی نخواهد داشت.
مگر آنکه وصیت در اوضاع بحرانی مثل جنگ و شیوع بیماریهای مسری نوشته شده باشد که باید به قانون امور حسبی مراجعه نمود.
تنظیم هر کدام از انواع وصیت نامه خودنوشت، سری و رسمی، نیازمند رعایت نکات ظریف حقوقی است.
در همین راستا، مشاورین ما در دادفروز، آماده ارائه مشاوره حقوقی به شما بزرگواران میباشند.
بدون دیدگاه