تفاوت تصرف عدوانی حقوقی و کیفری چیست؟

تفاوت تصرف عدوانی حقوقی و کیفری چیست؟ مالکیت یکی از مهم‌ترین ارزش‌هایی است که در دین مبین اسلام مورد حمایت قرار گرفته و به تبع آن قانون‌گذار ایران نیز مقرراتی را برای حمایت از مال و مالکیت افراد وضع نموده است.

اشخاصی که به مالکیت دیگران تعرض می‌کنند مورد مجازات قرار می‌گیرند.

شاید بی‌ راه نباشد که بگوییم مهم‌ترین مالی که در جامعه وجود دارد اموال غیر منقول هستند.

افراد برای تصرف در اموال غیرمنقول همچون خانه و مغازه باید یک‌ سری الزامات را رعایت کنند.

هیچ‌کس نمی‌تواند بدون اجازه متصرف قانونی آن مال غیر منقول، آن را تصرف نماید.

حال اگر کسی بدون رضایت مالک یا متصرف قانونی از مال غیر منقول استفاده کند پدیده‌ای حقوقی تحت عنوان تصرف عدوانی به وجود می‌آید.

تصرف عدوانی دارای دو جنبه حقوقی و کیفری است.

بدین معنا که می‌توان تصرف عدوانی را از طریق اقامه دعوا و به صورت حقوقی پی‌گیری نمود یا با طرح شکایت آن را به صورت کیفری پیگیری کرد.

بسیاری از افراد تفاوت تصرف عدوانی حقوقی و کیفری را نمی‌دانند.

به همین دلیل نیز نمی‌توانند حقوق خود را استیفا کنند.

بنابراین در ادامه به بررسی تفاوت تصرف عدوانی حقوقی و کیفری می‌پردازیم.

تفاوت تصرف عدوانی حقوقی و کیفری

تفاوت تصرف عدوانی حقوقی و کیفری موارد متعددی را شامل می‌شود.

از جمله تفاوت‌های آن‌ها می‌توان به عنصر روانی جرم تصرف عدوانی اشاره کرد.

در توضیح باید اضافه کنیم که برای این‌که بتوان یک شخص را به خاطر تصرف عدوانی مجازات نمود و این عمل او را از جنبه کیفری پی‌گیری نمود می‌بایست عنصر روانی جرم در مرتکب اثبات شود.

بدین معنا که مرتکب می‌بایست با قصد و سوء‌نیت اقدام به تصرف بی‌اجازه مال غیرمنقول دیگری کرده باشد تا بتوان جرم او را اثبات و او را به مجازات محکوم کرد

در حالی که در اقامه دعوای حقوقی برای پیگیری تصرف عدوانی حقوقی اصولاً وجود عنصر روانی ضرورتی ندارد.

همچنین مهم نیست که فرد به چه نیت و قصدی مرتکب این رفتار شده باشد.

در هر حال می‌توان دعوای رفع تصرف عدوانی را علیه او مطرح نمود.

مالک بودن

برای اینکه بتوان شکایت کیفری را از تصرف عدوانی مطرح نمود شخص شاکی می‌بایست مالک مال باشد.

یعنی تنها مالک یا نماینده قانونی او می‌توانند از متصرف عدوانی شکایت کیفری کنند.

برای اقامه دعوای حقوقی نیازی نیست که حتما مالک اقدام به طرح دعوا کند بلکه متصرف قانونی (مانند مستاجر) نیز می‌تواند طرح دعوای حقوقی تصرف عدوانی را انجام دهد.

مرجع رسیدگی

از جمله تفاوت‌های تصرف عدوانی حقوقی و کیفری می‌توان به تفاوت در مرجع رسیدگی‌کننده آن‌ها اشاره کرد.

مرجع رسیدگی‌کننده به شکایت تصرف عدوانی دادسرای حوزه‌ای است که مال در آن‌جا واقع شده است.

با مراجعه به آن دادسرا و تنظیم یک شکواییه می‌توان شکایت خود را به جریان انداخت.

لیکن مرجع رسیدگی‌کننده به دعوای تصرف عدوانی حقوقی دادگاه حقوقی آن حوزه قضایی است که مال در آن‌جا واقع شده است.

برای طرح دعوا در این دادگاه خواهان باید یک دادخواست حقوقی تنظیم نماید.

ارکان دعوای تصرف عدوانی

برای اینکه بتوان دعوای تصرف عدوانی حقوقی را مطرح نمود می‌بایست ارکانی برای این دعوا وجود داشته باشد.

در غیر این صورت امکان پیگیری موضوع از طریق حقوقی نیز وجود نخواهد داشت.

سبق تصرف خواهان

این رکن بدان معنا است که خواهان باید اثبات نماید که به دلیل قانونی متصرف مال بوده است.

برای مثال مستاجر باید اجاره‌نامه خود را ارائه کند تا بتواند به اثبات برساند که قبلاً متصرف مال بوده است.

بنابراین باید قائل به آن شد که اثبات مالکیت خواهان در دعوای رفع تصرف عدوانی لازم نیست.

ملحق شدن تصرف خوانده

کسی که خوانده دعوای رفع تصرف عدوانی می‌باشد می‌بایست در همان زمان متصرف مال باشد.

بنابراین کسی که برای مدتی مال را تصرف کرده و بعد از آن از آن مال رفع تصرف نموده متصرف عدوانی مال غیرمنقول محسوب نمی‌شود.

تنها می‌توان از او اجر‌ت‌المثل ایام تصرفش را مطالبه نمود.

عدوانی بودن تصرفات خوانده

این شرط از جمله بدان معنا است که متصرف مال غیرمنقول می‌بایست بدون مجوز قانونی یا قراردادی اقدام به تصرف مال کرده باشد تا بتوان بر علیه او دعوای رفع تصرف عدوانی را مطرح نمود.

مدت زمان تصرف عدوانی

برای این‌که بتوان دعوای حقوقی رفع تصرف را مطرح نمود مدت زمانی در قانون بیان نشده است.

از رویه قضایی چنان برمی‌آید که مال می‌بایست در مدت زمان متعارفی در اختیار خوانده دعوای رفع تصرف عدوانی باشد تا بتوان بر علیه او دعوای رفع تصرف عدوانی را مطرح نمود.

در بسیاری از موارد مدت زمان یک‌ سال به عنوان مدت متعارف تصرف در نظر گرفته شده است.

تفاوت تصرف عدوانی حقوقی و کیفری در میزان مجازات آنها چیست؟

همانطور که گفته شد تصرف عدوانی عنوانی مجرمانه است.

برای مرتکب آن نیز مجازات تعیین شده است؛

به موجب ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی در موارد زیر شخص به مجازات یک ماه تا یک سال حبس محکوم‌ می‌شود.

صحنه‌‌سازی از قبیل:

• پی‌کنی.
• دیوارکشی.
• تغییر حد فاصل.
• امحای مرز.
• کرت ‌بندی.
• نهرکشی.
• حفر چاه.
• غرس اشجار.
• زراعت و امثال آن.

تهیه آثار تصرف در:

• اراضی مزروعی اعم از کشت شده.
• جنگل‌ها و مراتع ملی شده.
• کوهستان‌ها.
• باغ‌ها.
• قلمستان‌ها.
• منابع آب.
• چشمه‌‌سارها.
• پارک‌های ملی.
• تأسیسات کشاورزی، دامداری، دامپروری و کشت و صنعت.
• اراضی موات و بایر.
• سایر‌ اراضی و املاک متعلق به دولت یا شرکت‌های وابسته به دولت، شهرداری‌ها یا اوقاف.
• اراضی، املاک، موقوفات و محبوسات که برای مصارف عام‌ المنفعه اختصاص یافته است.

همچنین اگر شخص بدون اجازه سازمان حفاظت محیط زیست یا مراجع ذی‌صلاح دیگر مبادرت به عملیاتی نماید که موجب تخریب محیط زیست و منابع طبیعی گردد یا‌ اقدام به هرگونه تجاوز و تصرف عدوانی یا ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق در موارد مذکور نمایدشامل این مجازات می‌گردد.

دادگاه موظف است حسب مورد رفع تصرف عدوانی یا رفع مزاحمت یا ممانعت از حق یا اعاده وضع به حال سابق نماید.

نتیجه‌گیری

اموال همواره از جمله ارزش‌هایی بوده است که در تمام جوامع در کنار نفس و ناموس و دین مورد حمایت نظام‌های حقوقی مختلف قرار داشته است.

در این بین اما اموال غیر منقول از اهمیت بیش‌تری برخوردار بودند.

چرا که زمین همواره محدود بوده و جمعیت کشورها همیشه افزایش داشته است.

بنابراین قانون‌گذاران متصرفان غیرقانونی اموال غیرمنقول را مجازات نموده و با آن‌ها برخورد می‌کنند.

یکی از نهادهای حقوقی در ایران تصرف عدوانی می‌باشد که دارای دو جنبه حقوقی و کیفری می‌باشد.

دانستن تفاوت تصرف عدوانی حقوقی و کیفری از این جهت اهمیت دارد که شاکی یا خواهان می‌تواند متناسب با حقوق خود روش متناسبی را برای پیگیری حق خودش انتخاب نماید.

از جمله تفاوت‌های تصرف عدوانی حقوقی و کیفری این است که در تصرف عدوانی کیفری مرتکب باید سو‌ءنیت داشته باشد اما در تصرف عدوانی حقوقی احراز سوء‌نیت لازم نیست.

اگر متصرف مال را بدون مجوز تصرف کرده باشد برای تحقق عنوان تصرف عدوانی کفایت می‌کند.

ضرورت احراز مالکیت و مرجع رسیدگی‌کننده نیز در این دو عنوان حقوقی متفاوت هستند.

در هر حال قانون‌گذار برای کسی که بدون مجوز قانونی اموال دیگران را تصرف می‌کند مجازات یک ماه تا یک سال حبس را در نظر گرفته است.

سوالات متداول در خصوص تفاوت تصرف عدوانی حقوقی و کیفری

• تفاوت تصرف عدوانی حقوقی و کیفری چیست؟

تصرف عدوانی حقوقی و کیفری در عنصر روانی، مرجع رسیدگی‌کننده و ضرورت احراز مالکیت شاکی با یکدیگر تفاوت دارند.

• مجازات تصرف عدوانی کیفری چیست؟

قانون‌گذار برای مرتکب تصرف عدوانی کیفری حبس از یک ماه تا یک سال در نظر گرفته است.

• چگونه می‌توان از تصرف عدوانی شکایت نمود؟

برای شکایت از تصرف عدوانی، مالک مال می‌بایست با مراجعه به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی شکواییه‌ای را در این خصوص تنظیم نماید.